اما پس از حمله مغول بر إيران وخرابى وقتل وغارت وآن همه صدمات ولطمات كه بر كشور ما وارد شد متأسفانه بايد گفت تا دوران قاجاريه كتاب ورساله طبي ( در هر يك از علوم ) بمانند مؤلفات سابقين به رشته تحرير در نيامده است . در دوران سلسله‌هاى چنگيزيان وتيموريان وصفويه وزنديه وافشاريه طب كشور ما وبالنتيجه ثمره ونتيجة آن كه مؤلفات طبي باشند نه شبيه سابق ونه بمانند لاحق بوده است فقط يكى دو نمونه از اين كتب ورسائل ديده شده كه يكى از آنها همين " تحفه حكيم مؤمن " است . پس با ذكر مطالب بالا جنبش وسير وتجدد مؤلفات طبي از دوران هخامنشى تا دوران تاليف " تحفه حكيم مؤمن " كمي روشن شد . اينك به معرفى كتاب " تحفة المؤمنين " مىپردازيم واگر اطاله مطلب شد اميد است خوانندگان راقم سطور اين مقدمه را ببخشند . حال برويم بر سر " تحفه حكيم مؤمن " . مولف " تحفه حكيم مؤمن " يا " تحفة المؤمنين " محمد مؤمن بن ميرزا محمد زمان تنكابني است چنان كه خود در مقدمه كتاب بدان اشاره مىنمايد بدين نحو : " وبعد بر ناظران حقايق رس مكشوف مىدارد كه والدين ذره بىمقدار ميرزا محمد زمان تنكابني ديلمى طاب الله ثراه . . " . وى طبيب مخصوص شاه سليمان صفوى است كه كتاب را براي اين پادشاه تأليف نموده است ووجه تسميه آن به " تحفة المؤمنين " يا " تحفه حكيم مؤمن " از روى اسم مؤلف محمد مؤمن مىباشد چنان كه مؤلف در مقدمه چنين گويد : " . . وچون والد وجداين بىبضاعت منتسب به خادمي درگاه خواقين كامكار وسلاطين عالىمقدار وخاندان بهيه مرتضويه ودودمان مضيه عليه صفويه بوده‌اند واين بىمقدار نيز بميامن اخلاص موروثى بملازمت ركاب سپهر انتساب خلاصه ذريه پيغمبر صلى الله وآله وسلم ناصر چاكران أئمة اثنى عشر حافظ ملت بيضا خاتم الأنبياء ناصر مذهب حق أئمة هدى شاهنشه پادشاهان خاقان بن خاقان سلطان خواقين جهان سكندر حشمت صاحبقران سليمان شأن بالقدر والاسم والمكان لا يزال مؤيدا بالتأييدات السبحانية وموبدا بابدية الجلال الربانية مفتخر وسرافراز بود لهذا اين مجموعه مسمى به تحفة المؤمنين را مسمى باسم سامى ونام گرامى آن ممالك الرقاب موشح ساخت وبا وجود عدم لياقت اين اراده از آنست كه خدمتي از اين لايقتر بدرگاه شاهنشاه نمىدانست : پاى ملخى نزد سليمان بردن * عيب است وليكن هنر است از مورى . . " بايد دانست كه در ميان مؤلفات طبي از ابتداى اسلام تا حمله مغول كتبي چند همانطور كه در بالا مذكور افتاد بمانند اين كتاب تحت عناوين " قرابادين " ويا " ادويه مفرده ومركبه " ويا " مفردات " وأمثال آنها به رشته تحرير در آمده كه عموما به زبان عربى بوده‌اند وهر كدام از مؤلفين به قدر قوه ودانش خود زحماتى را عهده‌ار شده‌اند . پس از حمله مغول به إيران تا دوران مؤلف تحفه حكيم مؤمن يعنى تا أواخر عهد صفويه از كتب طبي پارسى بمانند تحفه حكيم مؤمن ديده نشده وهمانطور كه در بالا بيان گرديد متأسفانه در باب مؤلفات طبي كشور ما فقير بوده است . اما تحفه حكيم مؤمن نتيجة مطالعات مؤلف از أغلب كتب مؤلفة تا دوران خود مىباشد بديهي است جز اين هم نمىتواند باشد چرا كه در آن دوران تحصيل علم طب ( كه عموما با فلسفه يعنى حكمت الهى توأم